Beeldhouwen


Studenten zijn jong, onbevangen, onbezonnen, vaak ook onschuldig, onbelangrijk en onbeschaafd. Door de omgang met hen word je zelf ook weer onbeschaafd, onbevangen en onbezonnen. Dat voelt prettig aan. Het werpt een blik op een periode waarin het nut nog niet regeerde. Je bracht de dagen door met lanterfanten. Zeeën van tijd strekten zich voor je uit. Een van mijn studenten bracht zijn tijd door met onderzoek naar een schoolbordenkrijtje. Hij mat de lengte op van de lijn die je met één krijtje op een schoolbord kunt tekenen: 578 meter. Ik was onder de indruk. Zowel van de lengte als van de moed om je in deze tijd van economie onbeschaamd met ogenschijnlijk onzinnige zaken bezig te houden. Mijn hoofd sloeg op hol.
Weet u wel dat een krijtje 578 meter schrijft. Hoeveel megabyte is dat wel niet?
Een letter op een schoolbord vergt gemiddeld tien centimeter. Met een krijtje kun je een schoolbordendocument aanmaken van 1300 woorden. Dat is nog altijd 65 kilobyte! In 20 krijtjes zit evenveel vermogen als op een floppy.
Er is een verschil. De informatie in het krijtje moet er handmatig uitgehaald worden, zoals een beeldhouwer uit marmer een beeld hakt. Het beeld zit er al in; Het moet er alleen nog uitgehaald worden. Je hakt totdat je op de huid van het beeld zit (Michelangelo).
Bij het schrijven op het bord wordt het krijtje vervormd. Schrijven is beeldhouwen. Een schrijver is een beeldhouwer van woorden. Een tekenaar is een beeldhouwer van lijnen. In het krijtje passen zowel word-documenten als image files, net zoals op een floppy.
Teken een lijntje op het bord met een lengte die gelijk is aan die van het krijtje zelf. Dan heb je het zelfportret van een krijtje. Het zelfportret is een kopie van het krijtje, maar dan heel dun en plat. Een lijn van 578 meter is hetzelfde als een heel lang plat krijtje.
Een grote getekende cirkel op het bord die in zijn geheel gearceerd is met krijt kun je zien als een heel dik en kort krijtje. Een krijtje laat zich gemakkelijk vervormen, maar het blijft een krijtje.
Het krijtje zelf is ook een streep, een dikke driedimensionale krijtstreep. Een streep die zo dik is dat je hem in je hand kunt houden maar ook weg kunt werpen. Het is een natuurgetrouw zelfportret. Zo natuurgetrouw dat er geen onderscheid meer is tussen  beeld en orgineel. Beeld en orgineel vallen samen. Het is een ding. Zoals elk ding een ding is. Een boom is een driedimensionale tekening, getekend met hout. Een hijskraan is een driedimensionale tekening, getekend met ijzer. Ofwel een hijskraan is een driedimensionale tekening van een hijskraan getekend met hijskraan. De skyline is een lijn getekend met gebouwen.De evenaar is een dunne lijn getekend met krijt. Het is een krijtje waar geen krijt vanaf komt als je ermee tekent. Je kunt er een oneindig lange lijn mee tekenen.

Theo Jansen
Column
Uit: De grote fantast