Geloven in Gouda (41)

Reserves

De conclusie van de moderne tijd zou misschien als volgt kunnen luiden; uit onderzoek naar de werkelijkheid blijkt dat een dialoog mogelijk is tussen ons en de natuur. Onze manier van ondervraging van de natuur levert ons de natuurwetten uit handen van de natuur zelf. De natuurwetten bepalen onze natuurwetenschappelijke werkelijkheid en de context van ons leven. Volgens een zelfde soort psychologie als bij het oude, religieuze denken over een goddelijke werkelijkheid, vormen de natuurwetten een context voor de moderne ervaring. Zij die tegenwoordig afstand nemen van een goddelijk wereldbeeld en overstappen naar een natuurlijke achtergrond vinden hierin houvast genoeg om in de moderne tijd in beweging te komen. Waar deze beweging niet wordt gemaakt kan schizofrenie ontstaan. De tijd gebiedt ons de beweging te maken. De moderne tijd wil eerst de natuur spreken voordat ze wat gelooft van het leven. Maar onder het rationalisme blijft ook het vermoeden sluimeren, dat de manifestatie van het leven toch een andere manifestatie is dan die van de natuur. Rationalisme heeft de natuur aan de praat gekregen, maar als we het leven in bewuste vorm willen leren kennen komen we bij onszelf terecht. De rationaliteit heeft door haar relatie met de natuurwetten een wereld voor zich gewonnen, maar niet de gehele wereld. Reserves zien het graag gebeuren dat rationalisten eens voor schut staan. Dat engelen bestaan, of overleden zielen zijn, bijvoorbeeld. Rationalisme moet dan zo verstandig zijn niet op verkeerde gronden deze irrationaliteiten of deze intuïtie te lijf te willen gaan. Tegen het relativisme in blijft de sfinx van het leven haar kracht behouden.